|
ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ |
Το πεδίο στο οποίο εκτείνεται η δράση της Αφροδίτης είναι απέραντο. Ο Λουκρήτιος αυτή την ιδέα εκδήλωνε όταν στην επίκλησή του στη θεά, έλεγε, "Χάρη σ' εσένα ότι αναπνέει, ότι ζει, γεννιέται και βλέπει το φως του ηλίου. Μπροστά σου, ω θεά, φεύγουν οι άνεμοι μόλις πλησιάσεις, φεύγουν τα σύννεφα. Κάτω από τα βήματά σου απλώνει η γη των λουλουδένιων της χαλιών την ποικιλία και σου χαμογελούν της θάλασσας τα κύματα, ξεχύνεται στον αίθριο ουρανό, λαμποκοπάει το φως.
Όταν στην πρώτη εμφάνιση μιας ανοιξιάτικης ημέρας, ξαναζωντανεύει η γόνιμη πνοή του ζέφυρου, τόσο καιρό αιχμάλωτη και αποκοιμισμένη, οι κάτοικοι του αέρα πρώτοι, τα πουλιά, μαρτυρούν, ω θεά, τα έργα σου, χτυπημένοι από τη δύναμή σου στην καρδιά. Έπειτα τα κοπάδια ξετρελαίνονται που με σκιρτήματα στα παχιά τα βοσκοτόπια παίζουν ή που περνούν τα ποτάμια τα γοργά. Η ζωντανή η φύση ολόκληρη, στη γοητεία σου υποταγμένη και στα θέλγητρά σου τα γλυκά, σ' ακολουθεί ολόθερμα στο δρόμο που την οδηγάς. Τέλος, στις θάλασσες και τα βουνά, μέσα στα ποτάμια τα ορμητικά, στις φυλλωσιές όπου κατοικούν τα πουλιά, στων λιβαδιών τη χλόη ανάμεσα, χτυπώντας όλες τις καρδιές με τις
γλυκές του έρωτα σαΐτες, στο κάθε πλάσμα εμπνέεις τον πόθο να διαιωνίζεται".
Έτσι λοιπόν απλώνεται της Αφροδίτης η εξουσία τόσο στις ουράνιες εκτάσεις, όσο και στη θάλασσα και τη στεριά. Και πάνω από όλα είναι η θεά της αναπαραγωγής, της γονιμότητας, που χάρη σ' αυτές γεννιέται κι απλώνεται η ζωή. Η Αφροδίτη είναι προπάντων η θεά της ομορφιάς και του έρωτα που είναι αχώριστα. Ο έρωτας αυτός δεν συνεπάγεται αποκλειστικά την ιδέα της ηδονής που ύμνησαν που ύμνησαν οι ποιητές. Όπως η Ήρα και η Αφροδίτη είναι προστάτρια του γάμου και σε ορισμένους ναούς οι ιέρειες ήταν υποχρεωμένες να μένουν αγνές. Οι δικαιοδοσίες της περικλείονται σε αυτά τα λόγια που της αποτείνει ο Δίας στην "Ιλιάδα". "Αγαπημένο μου παιδί, οι πολεμικοί άθλοι δεν είναι για σένα, άφησέ τους στον ορμητικό Άρη και στην Αθηνά. Εσύ κοίτα μονάχα τους έρωτες και τους γάμους".
|
ΑΦΡΟΔΙΤΗ, ΘΕΑ ΤΩΝ ΝΟΜΙΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ |
Πολλοί μύθοι παρουσιάζουν την Αφροδίτη ως προστάτρια των νόμιμων ενώσεων και των γάμων και μάλιστα εποπτεύει την τήρηση των γαμήλιων υποσχέσεων. Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς μύθους είναι της Κτήσυλλας και του Ερμοχάρη. Ο Ερμοχάρης ήταν ένας νεαρός Αθηναίος, που στο διάστημα μιας θρησκευτικής γιορτής ερωτεύθηκε την Κτήσυλλα. Πήρε ένα μήλο και χάραξε πάνω σ' αυτό μερικές λέξεις και το πέταξε στον κήπο της Αρτέμιδος. Η νέα μάζεψε από κάτω το μήλο και διάβασε φωναχτά τη φράση που ήταν χαραγμένη. Ο νέος ορκίζονταν στην Άρτεμη να πάρει γυναίκα του την Κτήσυλλα. Η Κτύσυλλα,
προσβλημένη από τη συμπεριφορά του, πέταξε πίσω το μήλο, αλλά ο Ερμοχάρης για να αποδείξει πως ήταν τίμιες οι προθέσεις του, πήγε και βρήκε τον πατέρα της Κτήσυλλας και του ζήτησε το χέρι της κόρης του. Η αίτησή του έγινε δεχτή, μα ύστερα από λίγο καιρό ο πατέρας της μνηστής, ο Αλκίδαμος, ξεχνώντας την υπόσχεσή του δέχτηκε τις προτάσεις ενός άλλου. Όταν το πληροφορήθηκε ο Ερμοχάρης έτρεξε στον ναό, όπου βρισκόταν η Κτήσυλλα, που νιώθει ξαφνικά "κατ' απόφαση των θεών", ακαταμάχητο έρωτα για το διωγμένο μνηστήρα και με τη συνενοχή της παραμάνας της φεύγει μαζί του και παντρεύονται. Όμως σαν έφερε στον κόσμο το πρώτο της παιδί, η Κτήσυλλα πέθανε. Οι θεοί έτσι τιμώρησαν την επιορκία του πατέρα της, που είχε ορκιστεί πάνω στην ιερή δάφνη να δώσει την θυγατέρα του στον Ερμοχάρη κι ύστερα αθέτησε τον όρκο του. Κατά τη διάρκεια της κηδείας της Κτήσυλλας είδαν οι παριστάμενοι ένα περιστέρι να βγαίνει από το φέρετρο και να πετάει. Κι η πομπή στάματησε, ανοίξανε το φέρετρο κι ήταν άδειο. Ο Ερμοχάρης πήγε στο μαντείο να συμβουλευτεί σχετικά με αυτό το θαύμα κι έλαβε εντολή να στήσει άγαλμα στην Αφροδίτη - Κτήσυλλα.
Στο μύθο των θυγατέρων του Πανδάρεω, η Αφροδίτη προστατεύει ορφανές που οι γονείς τους υπήρξαν θύματα της προς τους θεούς ασέβειάς τους. Και αναφέρει ο Όμηρος, "Η Αφροδίτη τις τρέφει με γάλα, γλυκό μέλι και κρασιά εξαίσια. Η Ήρα τις προίκισε με σύνεση και ομορφιά περισσότερο απ' όλες τις γυναίκες. Η αγνή η Άρτεμη τους χάρισε μεγαλοπρέπεια στην εμφάνιση. Κι η Αθηνά τους έμαθε θαυμαστά εργόχειρα". Κι όταν η Μερόπη και η Κλεοδώρα έφτασαν, έτσι αναθρεμμένες, στην εφηβική ηλικία, η Αφροδίτη ανεβαίνει "στον μεγάλο Όλυμπο, πηγαίνει στον πανίσχυρο Δία, που την τύχη και την κακοτυχία των ανθρώπων γνωρίζει, να του ζητήσει για τις αγαπημένες τις παρθένες ευτυχισμένο υμέναιο". Κι αυτή ακριβώς τη στιγμή διαλέγουν οι Άρπυιες ν' αρπάξουν τις νεαρές τις κόρες και να τις "δώσουν σαν ακόλουθες στις αποτρόπαιες τις Ερινύες". Όπως η Κτήσυλλα, πληρώνουν κι αυτές, αθώα οι ίδιες θύματα, των γονέων τους τα εγκλήματα.
Όταν η Ήρα θέλει να προσελκύσει τον άστατο σύζυγό της, προσφεύγει και δεν ντρέπεται, στην Αφροδίτη, "Εμπιστέψου μου", της λέει, τον έρωτα και τους πόθους που χρησιμοποιείς για να υποτάξεις ανθρώπους και θεούς". Η Ήρα ζητάει από την Αφροδίτη να της δανείσει "τη ζώνη τη θαυματουργή που πάνω της είναι χαραγμένα όλα τα θέλγητρα, τα τρυφερά τα χάδια, οι πόθοι, τα κρυφομιλήματα και τα λόγια που συναρπάζουν την ψυχή και του πιο μυαλωμένου ακόμα".
Οι Έλληνες έδιναν στην Αφροδίτη, ως προστάτρια θεά του γάμο, την προσωνυμία Ουρανία. Ο Φειδία την παράστησε με το ένα της πόδι πάνω σε μια χελώνα, που τη θεωρούσαν σύμβολο των οικιακών αρετών.
Αντίθεση στην Ουράνια Αφροδίτη αποτελεί η Πάνδημος Αφροδίτη, όπως και στην ιδέα του ευγενικού του έρωτα του κοινού πόθου η αντίληψη, που άλλο σκοπό δεν έχει παρά την ικανοποίηση του ακατανίκητου ενστίκτου.
Καταστροφές έφερε αυτό το ερωτικό πάθος, όταν η θεά το έκανε να φουντώσει μέσα στην καρδιά των ξακουστών θυμάτων όπως της Ελένης, της Μήδειας, της Φαίδρας και της Πασιφάης.
Η λατρεία της σωματικής ομορφιάς, προσωποποιημένης στην Αφροδίτη, θα παρασύρει τους Έλληνες να την κάνουν του δημόσιου έρωτα θεά, σε τέτοιο σημείο που σ' ορισμένα μέρη θεωρούσαν τις εταίρες επίσημες ιέρειές της. Και θα διαλέξουν ανάμεσα σ' αυτές τα μοντέλα για τα έργα τους οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες. Η ομορφιά αυτή δεν είχε τίποτα το αυστηρό, όπως η ομορφιά της Αθηνάς και της Ήρας. Φανέρωνε τη χάρη, τα θέλγητρα, τη γοητεία, τον αισθησιασμό, την ηδονή. Συναγωνίζονται η ελληνική ποίηση και η ελληνική τέχνη να εκφράσουν αυτό το ιδανικό. Μερικά αγάλματα της Αφροδίτης που έχουν διασωθεί αντιπροσωπεύουν ότι ωραιότερο και τελειότερο δημιούργησε το ανθρώπινο δαιμόνιο.
|
ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΑΦΡΟΔΙΤΗ |
"Οι πολεμικοί άθλοι δεν είναι για σένα" είπε ο Δίας στην Αφροδίτη, όπως αναφέρει ο Όμηρος σ' ένα εδάφιο της "Ιλιάδας". Ωστόσο σε ορισμένες περιοχές παρουσιάζεται η θεά με πολεμικό χαρακτήρα, προπάντων στην Κύπρο και τα Κύθηρα. Επίσης μετά τη ναυμαχία στους Αιγός Ποταμούς, οι Σπαρτιάτες αφιέρωσαν στο ναό των Αμυκλών ένα άγαλμα στην πολεμική Αφροδίτη, έργο του Πολύκλειτου. Σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς αυτή η πλευρά της θεάς, σχετικά με τις δικαιοδοσίες της, αποδίδεται στις σχέσεις της με τον Άρη. Αντίθετα ο Λουκρήτιος επικαλείται την Αφροδίτη για να επικρατήσει στον κόσμο η ειρήνη. "Κάνε, ώστε σε όλες τις θάλασσες, σ' ολόκληρη τη γη, να σταματήσουν οι
πόλεμοι, να καταλαγιάσει η μανία και να κατευναστεί. Επειδή μονάχα εσύ να δώσεις τη γαλήνη, την ευτυχία, τη ειρήνη στους θνητούς μπορείς".
Ζητάει ο Λουκρήτιος από τη θεά να εξασκήσει την επιρροή της πάνω "στο δυνατό θεό των όπλων, που συχνά έρχεται στην αγκαλιά σου αυτός να πέσει, νικημένος από τον έρωτά του και υποκύπτοντας στην αιώνιά του πληγή. Τότε με μάτια προς εσένα υψωμένα, το κεφάλι ακουμπισμένο στα προσκέφαλα, δε χορταίνει τη θωριά σου με την άπληστη ματιά του κι από τα χείλια σου κρεμασμένη του η πνοή. Αχ, θεά μου, όταν έτσι
ξαποσταίνει πλάι στο ιερό σου κορμί, τότε αγκάλιασέ τον και με το στόμα σου, ξεχύνοντας γλυκόλογα, τη γαλήνη, την ειρήνη για όλους τους ανθρώπους ζήτα του εσύ!".
Η Αφροδίτη είναι αναμφισβήτητα θαλασσινή θεότητα. Από τη θάλασσα γεννήθηκε κι όπως αναφέρει ο "Ομηρικός Ύμνος", η Αφροδίτη σπρωγμένη από την υγρή πνοή του Ζέφυρου φτάνει στις ακτές της Κύπρου. Αργότερα θα πουν ότι η θεά μεταφέρθηκε πάνω σε ένα κοχύλι ή ότι γεννήθηκε μέσα σ' ένα κοχύλι. Αυτό το θέμα το έχουν χρησιμοποιήσει αρκετά οι Έλληνες καλλιτέχνες. Η
αναδυόμενη Αφροδίτη ήταν πολύ δημοφιλής, προπάντων στα λιμάνια. Οι θεά προστατεύει τους ναυτικούς, όπως τον Δεξικρέοντα και τον Φάωνα. Η Αφροδίτη λατρεύονταν από τους ναυτικούς σε ακρωτήρια και απόκρημνες ακτές.
 |
Συνέχεια |
