![]()
Παράλληλα με τις δικαιοδοσίες της Άρτεμης που συναντούμε στον ποιητή Καλλίμαχο είναι γνωστές και πολλές άλλες και κάθε μια τους αντιστοιχεί και σε ειδική επωνυμία της. Μεγάλο μέρος των δικαιοδοσιών της θεάς απορρέει από το ρόλο της ως θεάς της φύσης. Ξέρουμε πως λατρεύονταν παντού, στα βουνά, στους κάμπους και τα λαγκάδια, στις όχθες των πηγών, των ποταμών και των λιμνών, των ρυακιών, ακόμα και κοντά στα έλη. Πολλά από αυτά τα μέρη ήταν αφιερωμένα στη θεά. Ο Ιππόλυτος μαζεύει λουλούδια μέσα σε ένα λιβάδι για να προσφέρει στεφάνι στη λατρεμένη του θεά, σ' ένα λιβάδι όπου κανένα ζώο δε βόσκει και μοναχά της μέλισσας ο βόμβος ακούγεται την άνοιξη. Κι έχει ιερά η Άρτεμη μέσα σε δάση διαφορετικών δέντρων, δάση βαλανιδιάς, κυπαρισσιών, ελιάς και άλλων... Στην Αρκαδία, κοντά στον Ορχομενό, ήταν τοποθετημένο ένα άγαλμά της μέσα στον κορμό ενός κέδρου. Με τον καιρό η επιρροή της Αρτέμιδος απλώθηκε από τα ρυάκια και τους ποταμούς, στα λιμάνια και στη θάλασσα. Κι έτσι έγινε και προστάτιδα θεά της ναυτιλίας κι έφορος των αναχωρήσεων και των επιστροφών. Γι' αυτό και τις ίδρυαν ιερά στα λιμάνια, στα ακρωτήρια και στις ακτές.
Ως θεά της φύσης, η κόρη της Λητούς όφειλε ν' απλώνει την προστασία της και στη γεωργία. Και οι θνητοί την τιμούσαν ως διανομέα της γονιμοποιού υγρασίας, επειδή σ' αυτή οφείλονταν οι πλούσιοι θερισμοί και των καρπών το ωρίμασμα. Η Άρτεμη απομάκρυνε τις μάστιγες των χωραφιών, γι' αυτό και απαιτούσε η θεά σ' αντάλλαγμα να θυσιάζουν σ΄αυτή τους πρώτους καρπούς των εσοδειών. Κι όταν οι άνθρωποι ξέχναγαν αυτή την υποχρέωση, η Άρτεμη δεν καθυστερούσε να κάνει αισθητή την εκδίκησή της, στέλνοντας παγετούς και άγρια ζώα που κατέστρεφαν τους αγρούς. Εξίσου με το φυτικό υπάγεται στην Άρτεμη και το ζωικό βασίλειο. Είναι η θεά της ζωοτεχνίας και προστατεύει τα ζώα κατά των επιζωοτιών. Ο τράγος και η κατσίκα είναι κατά προτίμηση τα θύματα των θυσιών προς αυτήν. Αλλά και το ελάφι, ο λαγός κι ο βούβαλος. Από τα πουλιά η Άρτεμη αγαπούσε προπάντων τους κορυδαλούς, τα πουλιά της άνοιξης, της εποχής που προτιμούσε η θεά, όπου γιορτάζονταν και οι τελετές της λατρείας της. Αλλά και τα άγρια θηρία ήταν υπό την προστασία της θεάς. Η αρκούδα, ο κάπρος, το λιοντάρι και ο λύκος.
Στην Πάτρα θυσίαζαν στον ίδιο βωμό και άγρια ζώα και κατοικίδια. Σύμφωνα με μερικές δοξασίες, αυτά τα δυο είδη ζώων, ζούσαν αρμονικά στα δάση που ήταν αφιερωμένα στην θεά. Δεν είναι παράξενο που η θεά Άρτεμη έχοντας όλες αυτές τις σχέσεις με τα ζώα, ήταν κατά κύριο λόγο κυνηγός στα δάση, συνοδευόμενη από τις Νύμφες της σε αναζήτηση θυραμάτων, με τη βοήθεια πάντοτε του σκύλου της, τον οποίον τον βλέπουμε να εικονίζεται δίπλα της σ' όλες σχεδόν τις παραστάσεις της θεάς.
Ζούσε μια φυσιολογική ζωή, μια ζωή μέσα στην άδολη φύση κι από τους κόπους του κυνηγιού της για ξεκούραση λουζόταν στα γάργαρα νερά των πηγών, μαζί με την ακολουθία της.
Η προστασία της θεάς Αρτέμιδος απλώνεται, φυσικά, και στους ανθρώπους και ιδιαίτερα στους νέου, που οι εκδηλώσεις της λατρείας τους τη συγκινούν. Σε μερικά ιερά οι νέες αφιερώνουν τα μαλλιά τους στη θεά ή, κατά τη μέρα του γάμου τους, τα παιχνίδια τους, τη ζώνη τους ή μια πλεξίδα από τα μαλλιά τους. Η Άρτεμη συγχέεται συχνά με τη θεά των τοκετών, την Ειλείθυια, πράγμα που παραξενεύει, τη στιγμή που η θεά πρωσοποποιεί την αγνότητα και την παρθενία, για τις οποίες μάχεται και δεν ανέχεται καμιά παρέκκλιση. Όπως στην περίπτωση της νέας που υπηρετούσε στο ναό της θεάς, στην Πάτρα και που έσμιξε, κατά τα λεγόμενα του Παυσανία, μ' ένα νέο, τον ωραίο Μελάνιππο, μέσα στον ίδιο το ναό. Το μαντείο ξεσκέπασε το έγκλημα των δύο εραστών κι όρισε να θυσιάζουν κάθε χρόνο ένα νέο και μια νέα, από τους ωραιότερους, έως ότου ένας ξένος βασιλιάς φέρει μια ξένη θεότητα στη χώρα. Και πραγματικά, κατά την άλωση της Τροίας, ο Ευρύαλος έφερε ένα κιβώτιο που μέσα του υπήρχε ένα άγαλμα του Διόνυσου, ένα κιβώτιο που ο Δίας είχε δωρήσει στον Δάρδανο.
Η Άρτεμη θεωρούνταν ωραιότατη, την ονόμαζαν Καλλίστη κι ήταν θεά της άνοιξης κι είχε στη δικαιοδοσία της το χορό και τη μουσική, επειδή η άνοιξη σ' όλους τους λαούς γιορτάζεται με τραγούδια και χορούς. Κι εξυμνούνταν σε πολλές περιοχές τα ευεργετήματα της θεάς με χορούς από νέες κοπέλες.
Προστατεύει τους ταξιδιώτες και τους μετανάστες. Επιβλέπει τους δρόμους, τις αγορές κι ολόκληρες πόλεις. Και πρόσφερε πάντοτε άσυλο στους ικέτες, όπως φανερώνει το Αρτεμίσιο της Εφέσου που ήταν ένα περίφημο άσυλο.
Ωστόσο, ενώ ευνοεί τη ζωή των ανθρώπων, είναι φανερά και θεά του θανάτου, με θύματα του θανάτου προπάντων τις γυναίκες που τις θανατώνει με τα βέλη της. Μα και οι άνδρες δεν αποφεύγουν την οργή της. Προκάλεσε το θάνατο πολλών ονομαστών ανδρών της μυθολογίας. Των Αλωάδων, του Ακταίωνα, του Βουφάγου, του Ωρίωνα. Σ' αυτόν ακριβώς το χαρακτήρα της Αρτέμιδος οφείλονται οι ανθρωποθυσίες, που συνηθίζονταν σε μερικά ιερά της θεάς. Φυσικά οι ανθρωποθυσίες είχαν καταργηθεί κατά την ιστορική εποχή κι είχαν αντικατασταθεί από άλλες συμβολικές θυσίες. Όσον αφορά δε την αντίληψη που θεωρούσε την Άρτεμη σεληνιακή θεά, φαίνεται πως ήταν κατά πολύ νεότερη, γιατί δε βρίσκουμε καθόλου ίχνη της στον Όμηρο μήτε και στους μεγάλους της Ελλάδος τραγικούς ποιητές. Ωστόσο, η ιδέα αυτής της Άρτεμης-Σελήνης, αν και είχε γίνει ευνοϊκά απ' το λαό δεκτή, δεν επηρέασε της θεάς τη λατρεία.
Η θεά Άρτεμη είχε πολυάριθμα ιερά σ' ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, αλλά και στο μεγαλύτερο μέρος τους γνωστού κατά την αρχαιότητα κόσμου, λόγω της ταύτισης της θεάς και με άλλες θεότητες. Έτσι διαπιστώνουμε την υιοθεσία από τους Έλληνες βαρβαρικών μορφών λατρείας, επειδή νόμιζαν ότι ξανάβρισκαν στοιχεία δικών τους δοξασιών. Στην πραγματικότητα όμως δεν έγινε ποτέ ολοκληρωτική ένωση των ελληνικών και ξένων μορφών λατρείας κι ήταν εύκολο να ξεχωρίσουμε, κάτω από τα επιφανειακά γνωρίσματα, την ουσία των δοξασιών των Ελλήνων για τη θεά.
