Η Δήμητρα, κόρη του Κρόνου και της Ρέας, έπαθε αυτό που έπαθαν και τα αδέλφια της, οι αδελφές της Ήρα και Εστία και οι αδελφοί της Άδης και Ποσειδώνας. Υπήρξε θύμα της αχόρταγης
αδηφαγίας του πατέρα της Κρόνου, που καταβρόχθιζε τα παιδιά του μόλις γεννιόντουσαν. Η Δήμητρα ξαναείδε το φως της ημέρας όταν ο Δίας νίκησε τον Κρόνο.
Η Δήμητρα υπήρξε αντικείμενο ερωτικών επιθυμιών των δύο αδελφών της, του Διός και του Ποσειδώνος.
Σύμφωνα με ένα μύθο που αναφέρει ο Αρνόβιος, για να κερδίσει ο Δίας ερωτικά τη Δήμητρα μεταμορφώθηκε σε ταύρο. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε η Περσεφόνη και η προσωπικότητα της κόρης δεν θα χωριστεί ποτέ απ' την προσωπικότητα της μητέρας της.
Και ο Ποσειδώνας ερωτεύτηκε τη Δήμητρα. Για να απαλλαγεί από τις ερωτικές ενοχλήσεις του μεταμορφώθηκε σε φοράδα κι ανακατεύτηκε και κρύφτηκε μέσα στα κοπάδια του βασιλιά Όγκιου, που ήταν γιος του Απόλλωνος. Ο μύθος, λέει πως, όταν η Δήμητρα πήγε και κοιτάχτηκε μια μέρα με αυτή τη μορφή στα νερά της Στύγας, έγινε αυτός ο ποταμός κατάμαυρος. Για να φτάσει στον ερωτικό σκοπό του ο βασιλιάς της θάλασσας μεταμορφώθηκε σε άλογο κι έτσι η θεά αναγκάστηκε να υποστεί τις περιπτύξεις του. Για το πάθημά της η Δήμητρα οργίστηκε στο έπακρο και ηρέμησε μόνο σαν λούστηκε στον Λάδωνα. Από τον Ποσειδώνα απόκτησε μια θυγατέρα που "κανένας δεν τόλμαγε να προφέρει τ' όνομά της" και το άλογο Αρείονα. Γι' αυτό και επονομάστηκε Ερινύς για την οργή της και Λουσία για τον κατευνασμό της.
Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ένα μύθο, όπου η Δήμητρα δε δείχνει και τόσο σκληρή κι ακατάδεχτη προς έναν κοινό θνητό.
Ο Ησίοδος λέει, "η Δήμητρα, ισχυρότατη θεά, απόλαυσε τις χαρές του έρωτα με τον ήρωα Ιασίονα σ' ένα χωράφι οργωμένο τρεις φορές, στην εύφορη Κρήτη. Και εκεί γέννησε τον ευεργετικό Πλούτο, που περιπλανώμενος στην απέραντη γη και την πλατιά θάλασσα μοιράζει στους θνητούς. σ' όσους η τύχη φέρνει κοντά του, πλούτη και αφθονία".
Ο Οβίδιος γράφει σχετικά, "η θεά της Κρήτης, είδε μια μέρα τον
Ιασίονα στης Ίδης τα ριζά, την ώρα που κυνήγαγε και σκότωνε άγρια θηρία και ξαφνικά η φλόγα της αγάπης ανάβει στις φλέβες της. Κι αγωνίστηκαν από την μια η ντροπή, ο έρωτας από την άλλη ποιος με το μέρος του της θεάς την καρδιά θα πάρει. Στο τέλος νικιέται η ντροπή. Αμέσως τ' αυλάκια των χωραφιών ξεράθηκαν κι έδωσε η γη λίγη σοδειά μόλις το σπόρο που της είχαν εμπιστευτεί τον περασμένο χρόνο. Κι οι ζευγολάτες έπιασαν ξανά δουλειά, δεν σταματούσαν στιγμή το αλέτρι, τα ηνία χαράκωναν και έσκιζαν της γης τα πετρωμένα στέρνα. Και τα βαθιά αυλάκια δέχτηκαν ξανά το σπόρο. Μα πάλι πήγαν χαμένοι των ξωμάχων όλοι οι κόποι. Η δυνατή θεά τριγύρναγε μονάχη μέσα στο πυκνό δάσος κι από τα μακριά της τα μαλλιά έπεφταν τα στάχινα στεφάνια.
Μα από όπου πέρναγε η θεά, πλούσιες σοδειές μάντευαν. Ως και τα δάση στης Ίδης το βουνό τα πνίξανε τα στάχυα. Κι ο άγριος ακόμα καρπός χόρταινε την πείνα του με στάχυα, που λύγιζαν από το βαρύ καρπό. Κι έκανε τότε ο Μίνωας ευχή να έχει η πατρίδα του πολλές χρονιές σαν εκείνη και αιώνιον έρωτα στη Δήμητρα".
Ο ευτυχής αντίζηλος του Διός και του Ποσειδώνος έλεγαν πως ήταν γιος του Μίνωα και της Νύμφης Φρονίας, άλλοι έλεγαν πως γονιοί του ήταν ο Κόρυβος ή Κόρυθος και η Ηλέκτρα. Κατά τον Όμηρος, τον κεραυνοβόλησε ο Δίας. "Όταν η Δήμητρα, με τις πανέμορφες πλεξίδες, υποχωρώντας στης καρδιάς την πεθυμιά, έσμιξε με τον Ιασίονα ερωτικά μέσα στο χωράφι τ' οργωτό, ο Δίας το μαθαίνει και ρίχνει επάνω στον Ιασίονα τ' αστροπελέκι του το θανατερό.."
Άλλοι όμως συγγραφείς παραδέχονται ότι ο Ιασίονας θανατώθηκε από τον κεραυνό του Διός, αλλά για άλλους,
διαφορετικούς, λόγους. Είτε επειδή τόλμησε να επιδιώξει την εύνοια της Δήμητρας, είτε επειδή πρόσβαλε ένα άγαλμα της θεάς είτε επειδή αποπειράθηκε να βιάσει το φάντασμά της.
Ο Οβίδιος μας αφηγείται με πολλές λεπτομέρειες την ιστορία του Ερυσίχθονα, γιου του Τριόπα, που τον τιμώρησε η Δήμητρα με το πιο αβάσταχτο μαρτύριο, δηλαδή με το μαρτύριο της αδιάκοπης πείνας κι ανικανοποίησης, επειδή τόλμησε να κόψει μια βαλανιδιά, αφιερωμένη σε εκείνη. "Ο Ερυσίχθονας φέρνονταν με καταφρόνια προς τους δυνατούς θεούς και δεν έστεργε να κάνει μια θυσία για να ευφρανθούν κι αυτοί απ' την κνίσα του βωμού. Βέβηλος, ως ήταν, λένε, μπήκε μέσα στο ιερό δάσος της θεάς και με τσεκούρι χτύπαγε, με κακούργο σίδερο στο χέρι, τα δέντρα, και τους κορμούς των τους πληγώνει, που οι αιώνες τους είχαν σεβαστεί. Υπήρχε δε στο δάσος εκείνο της θεάς μια σεβάσμια βαλανιδιά τόσο μεγάλη που σαν δάσος φάνταζε αυτή μονάχη. Οι πιστοί στόλιζαν τον κορμό της με κορδέλες, στίχους και γιρλάντες. Έτσι ευχαριστώντας για της ευεργεσίες της τη θεά. Μα ο γιος του Τριόπα είδε τα στολίδια, δεν είπε να κάνει πίσω, να παρατήσει το τσεκούρι πια, μόνο διέταξε τους δούλους του να κόψουν εκείνο το δέντρο. Κι όταν δίβουλους τους είδε να στέκονται, άρπαξε ο ίδιος τον πέλεκυ από έναν δούλο κι έτσι μίλησε ο κακούργος: "είτε είναι αυτό το δέντρο στη θεά Δήμητρα αγαπητό είτε είναι η ίδια η θεά, τώρα η κορφή του θα αγγίξει το χώμα". Και σήκωσε το κοφτερό τσεκούρι κι άρχισε να χτυπάει του δέντρου τον κορμό. Η βαλανιδιά τραντάχτηκε και
βόγκηξε, χλομιάσανε τα φύλλα, τα βαλανίδια, τα κλαδιά. Και μόλις έπεσαν οι πρώτες τσεκουριές και πετάχτηκαν δώθε κείθε τα κομμάτια του φλοιού, αίμα ποτάμι έτρεξε από τις πληγές του δέντρου. Και οι δούλοι σαν είδαν το θύμα, μαρμάρωσαν από τον τρόμο. Ένας μονάχα δεν μαρμάρωσε, δε δείλιασε κι άρπαξε το ανόσιο χέρι του Ερυσίχθονα για να εμποδίσει την ιερόσυλη πράξη. Τότε γύρισε οργισμένος ο Ερυσίχθονας ο Θεσσαλός και λέει του γενναίου δούλου "πάρε του ευλαβικού σου ζήλου την τιμή" και με μια τσεκουριά του κόβει το κεφάλι".
"Ύστερα βάλθηκε με λύσσα να καταφέρνει τσεκουριές στη δρυ. Τότε ακούστηκε φωνή μέσα από του δέντρου την πληγή "ήμουν της Δήμητρας Νύμφη αγαπημένη κι ήταν το άσυλό μου ετούτος ο κορμός. Τρέμε; Σβήνοντας η φωνή μου σου
προαναγγέλλει πως θα τιμωρηθείς για τούτες εδώ τις τσεκουριές. Η τιμωρία σου δε θα αργήσει κι ο θάνατός σου για το δικό μου θάνατο θα με παρηγορήσει." Μα μήτε αυτή η απειλή σταμάτησε την εγκληματική μάνητα του Ερυσίχθονα. Τέλος, έπειτα από πολλά χτυπήματα και τραβηγμένη από πολλά
σκοινιά, έπεσε κάτω στη γη η μεγάλη εκείνη βαλανιδιά, συντρίβοντας κάτω από το βάρος της ένα μεγάλο μέρος από το δάσος. Πήγαν τότε, θρηνώντας των αδελφών τους το χαμό και το δικό τους τον αφανισμό, του δάσους οι Δρυάδες στη Δήμητρα και της ζήτησαν να τιμωρηθεί σκληρά ο ένοχος. Η θεά δέχτηκε την παράκληση και η συναινετική κίνηση του θεϊκού της κεφαλιού έκανε να τρέμουν τα στάχυα σ' ολόκληρη τη γη.. Για να τιμωρήσει τον Ερυσίχθονα, η Δήμητρα εφεύρε μια πολύ σκληρή ποινή,, που να λυπάσαι τον κακούργο, αν λύπηση ταιριάζει στην περίπτωση του αυτή. Τον καταδίκαζε να βασανίζεται αδιάκοπα από τρομερή ανικανοποίητη πείνα".
"Ένας ανεμοστρόβιλος φέρνει την Πείνα στο παλάτι του Ερυσίχθονα, την απιθώνει στο κατώφλι του μπροστά. Και μπαίνει η Πείνα στο παλάτι και πάει κατευθείαν στο κρεβάτι του Ερυσίχθονα. Ήταν νύχτα και ο ανόσιος κοιμόταν βαθιά. Η Πείνα με τα φτερά της τον σκεπάζει, με το τρισφαρμακωμένο χνώτο της πάνω του φυσά και του γεμίζει με την ανάσα της την τρομερή το στόμα, το λαρύγγι και το στήθος, φυτεύοντας μέσα στα σωθικά του λιγούρα φρικιαστική. Κι αφού ξεπλήρωσε τη διαταγή της Δήμητρας η Πείνα, έφυγε από της αφθονίας το παλάτι και ξαναγύρισε στην ερημιά της και στη στέρφα σπηλιά της. Ύπνος γλυκός χάιδευε τον Ερυσίχθονα ακόμα με τα πράα του φτερά. Και ξεγελιέται από ένα όνειρο και ζήτησε μέσα στον ύπνο του να φάει, το στόμα του ανοίγει και πάλι κλείνει ασταμάτητα, τα δόντια του χτυπούν πάνω στα δόντια και καταπίνει τάχατες μασώντας, ενώ το τίποτα μασάει.. Ξυπνάει αμέσως, νιώθει την πείνα να του ξεσκίζει στόμα. λαιμό και σωθικά.. Δίνει διαταγή ν' αδειάσουν τον αέρα, τη θάλασσα, τη γη κι ότι φαγώσιμο θα βρουν, μπροστά του να το φέρουν. Κι ενώ είχε γύρω του πλήθος αγαθά, τροφές περίσσιες, έλεγε πως δε χορταίνει. Φόρτωναν με ξέχειλες πιατέλες το τραπέζι, κι αυτός ζητούσε να του φέρουν κι άλλο κι άλλο
φαΐ. Κι ότι θα έφτανε ολόκληρες πολιτείες για να θρέψει κι ολόκληρους λαούς, δεν του έφτανε του Ερυσίχθονα να τον χορτάσει. Κι όσο μασούσε βιαστικά κι όσο αδιάκοπα κατάπινε, πιο λαίμαργος, αχόρταγος γίνονταν. Δεν πρόφταινε να καταπιεί το κρέας που είχε μέσα στο στόμα κι άλλο κι άλλο ζητούσε. Άπατη άβυσσος έγινε η κοιλιά του κι όσο προσπαθούσε να τη γεμίσει τόσο βαθύτερη γινόταν αυτή. Κι έτσι στα βάθη της κοιλιάς του, που την τυραννούσε η πείνα χάθηκε κι όλη του η πατρική κληρονομιά, δίχως να καταφέρει να ξεφύγει μήτε το σούβλισμα του στομαχιού από την άγρια πείνα μήτε να σβήσει τη φωτιά της κακίας που του έκαιγε το στόμα. ΚΙ αφού όλα τα πλούτη του τα είχε καταβροχθίσει, δεν του έμενε παρά μια κόρη, που της άξιζε καλύτερος πατέρας, κι
αυτός την πουλάει μέσα στην απόγνωσή του. Μα η Μήστρα, ως ήταν το όνομα της κόρης, ικέτεψε τον Ποσειδώνα, το θεό της θάλασσας, που κάποτε την είχε ερωμένη να τη γλιτώσει από τη σκλαβιά και ο θεός για τούτο την μεταμορφώνει σε γέρο ψαρά. Κι η Μήστρα ξαναγυρνάει στον πατέρα της κι αυτός την ξαναπουλάει και μεταμορφώνεται πάλι διαδοχικά σε φοράδα, σε δαμάλα, σε ελαφίνα κι ο πατέρας της ολοένα και την πουλάει με τη νέα της μορφή, μα το τίμημα της κάθε πούλησης δεν αρκεί για να κορέσει την ακατάσχετη πείνα του και τελικά καταβροχθίζει τις σάρκες του, τα ίδια του τα μέλη¨.
|
ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΙ ΚΟΡΗ - ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ |
Η θεότητα που μ' αυτήν ταυτίστηκε σχεδόν απόλυτα η θεά Δήμητρα είναι η θυγατέρα της με τα δύο της ονόματα, Περσεφόνη και Κόρη, που δεν μπορείς να την ξεχωρίσεις από την μητέρα της. Αναρωτιέσαι, αν πρόκειται για την ίδια θεότητα ή αν αυτά τα δυο ονόματα, Περσεφόνη - Κόρη, ανήκουν σε δύο διαφορετικές θεές, που οι προσωπικότητές τους συγχωνεύτηκαν σε μια.
Σύμφωνα με την τελευταία εκδοχή, η Περσεφόνη ήταν κυρίως σύζυγος του Άδη, βασιλιά του υποχθόνιου κόσμου, ενώ η Κόρη ήταν η "θεά της νεαρής βλάστησης" ή μάλλον θυγατέρα και σωσίας, είδωλο της Δήμητρας που μ' αυτήν είχε περίπου ταυτιστεί και σε σπάνιες μονάχα περιπτώσεις επέτρεπε στη λατρεία της να ζήσει μια ανεξάρτητη ζωή.
Από πολύ παλιά η Κόρη και η Περσεφόνη ήταν ένα και το αυτό πρόσωπο. Μάλιστα έχει ειπωθεί, πως η Κόρη εκπροσωπούσε ένα "διαφορισμό" της Δήμητρας και πως προήλθε από τη διχοτόμηση της έννοιας "Μεγάλη Μητέρα".
