 |
-
ΤΑΡΤΑΡΟΣ - |
 |
Τα επίθετα που συνοδεύουν στα ομηρικά ποιήματα το όνομα του Άδη - ολιγάριθμα σε σύγκριση με των άλλων θεών - μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια ιδέα για τη φυσιογνωμία αυτού του θεού. Επονομάζεται ισχυρός, ρωμαλέος, τερατώδης, θαυμαστός, τρομερός, μισητός, λυπημένος, σκληρός, ασυγκίνητος, αδάμαστος, αόρατος, νυχτερινός, αποκρουστικότερος από όλους τους θεούς. Φυσικά, μια τέτοια θεότητα δε θα μπορούσε να εμπνεύσει συμπάθεια. Ενέπνεε τη φρίκη. Όσες φορές οι άνθρωποι απευθύνονταν σ' αυτόν, χρησιμοποιούσαν ένα σωρό περιφράσεις για να μην αφήσουν να φανεί η απέχθειά τους, παρά τη θέλησή τους προς αυτόν, προς ένα θεό που θα επιθυμούσαν να μην τους θυμάται καθόλου.
Ο Άδης πρώτα από όλα είναι θεός των νεκρών, που τους δέχεται στο υποχθόνιο βασίλειό του. Ασχολείται ωστόσο και με τους ζωντανούς που έχει απέναντί τους τρομερή αποστολή. "Πάντα οι άδικοι άνθρωποι θα τιμωρούνται", λέει σε μια αποστροφή του προς την Περσεφόνη. Επιβλέπει συνεχώς την τήρηση των κανόνων του δικαίου και χτυπάει ιδιαίτερα τους επίορκους, που τίποτα δεν μπορεί να αποτρέψει γι' αυτούς την τρομερή του εκδίκηση.
Μα που φαντάζονταν οι αρχαίοι Έλληνες πως βρισκόταν το βασίλειο του Άδη, το "βασίλειο του Ερέβους", όπως το έλεγαν; Ο Όμηρος λέει πως το ανάκτορο του Άδη βρισκόταν στην ίδια απόσταση από τον Τάρταρο με εκείνη που χωρίζει τον ουρανό από τη γη. Σύμφωνα με τις υποδείξεις της Κίρκης, ο Οδυσσέας για να φτάσει εκεί δεν έχει παρά να αφεθεί, με το καράβι του, να τον οδηγήσει εκεί η πνοή του Βοριά. "Όταν θα έχει να πάει ο Βοριάς το καράβι σου ανάμεσα από τα κύματά του Ωκεανού, στις ταπεινές ακτές και το ιερό δάσος της Περσεφόνης με τις μεγάλες λεύκες και τις άκαρπες ιτιές, βγες στη στεριά και πήγαινε στο βασίλειο του Άδη. Εκεί ενώνονται με τον Αχέροντα ο Πυριφλεγέθων και ο Κωκυτός, που πηγάζει από τη Στύγα. Τη συμβολή των δυο αυτών πολυθόρυβων ποταμών τη δείχνει ένας βράχος".
Ο βασιλιάς της Ιθάκης ο ίδιος αφηγείται το ταξίδι του στη χώρα του σκοταδιού. "Μια ολόκληρη μέρα το καράβι αρμενίζει με ολάνοιχτα πανιά. Ο ήλιος χάνεται, οι ίσκιοι όλους τους δρόμους σκοτεινιάζουν, και φτάνουμε στην αντικρινή όχθη του Ωκεανού με τις βαθιές αβύσσους. Εκεί έχουν την πολιτεία τους οι Κιμμέριοι, λαοί σκεπασμένοι πάντα με ομίχλες και σύννεφα. Ποτέ οι αχτίδες του ηλίου δεν φτάνουν ίσαμε αυτούς μήτε όταν το άστρο της μέρας ανεβαίνει στον έναστρο ουρανό μήτε όταν κατεβαίνει στη γη. Μια νύχτα θλιβερή παντοτινά απλώνεται πάνω σε τούτους τους άμοιρους θνητούς. Φτάνουμε στ' ακρογιάλι και το καράβι αράζουμε. Βαδίζουμε γιαλό γιαλό πλάι στον Ωκεανό, ίσαμε εκεί που μας το όρισε η θεά".
Ο Οδυσσέας τότε για να καλέσει τις ψυχές των νεκρών στάθηκε στην είσοδο του βασιλείου του σκοταδιού, που πιστεύονταν πως βρισκόταν στα έγκατα της γης. Το χωρίζουν από τον κόσμο των ζωντανών "μεγάλοι ποταμοί, ρέματα τρομερά, προπάντων ο Ωκεανός", λέει ο ποιητής της Οδύσσειας. Και είναι οι γνωστότεροι από αυτούς η Στύγα και ο Αχέροντας.
Μερικές φορές οι συγγραφείς συγχέουν το βασίλειο του Άδη με τον Τάρταρο. Ο Τάρταρος απέχει από την επιφάνεια της Γης όσο η Γη απέχει από τον Ουρανό, χρησιμεύει για φυλακή των ηττημένων Τιτάνων. Κάποτε μάλιστα ο Δίας θέλησε να κατακρημνίσει εκεί τον ίδιο του τον γιο, τον Απόλλωνα, επειδή είχε σκοτώσει τους Κύκλωπες, και μόνο με την επέμβαση της Λητούς, της μητέρας του Απόλλωνος, δεν το έκανε. Αλλά στάθηκε λιγότερα επιεικείς προς τους Αλωάδες, τον Ώτο και τον Εφιάλτη.
Σε μεταγενέστερη εποχή οι αντιλήψεις για τον Τάρταρο άλλαξαν, θεωρούνταν πια ως τόπος μαρτυρίου εκείνων που σήμερα θα ονομάζαμε "εγκληματίες περιωπής", όπως ο Τάνταλος, ο Τιτυός, ο Σίσυφος. Γενικά, ο Τάρταρος θεωρείται τόπος διαμονής όλων των ασεβών κι όλων των ενόχων, μια αληθινή "κόλαση".
