 |
Η ΓΕΝΝΗΣΗ
ΤΟΥ ΔΙΟΣ |
Μετά την γέννηση του Διός η μητέρα του Ρέα για να ξεγελάσει τον Κρόνο σπαργάνωσε μια πέτρα και του την έδωσε να την καταπιεί αντί για το μωρό.
Οι αρχαίοι συγγραφείς αφηγούνται με διάφορους τρόπους την παιδική ηλικία του Δία. Κατά ένα μύθο, μετά την γέννησή του, τον παρέλαβαν οι Νύμφες του όρους Δίκτης στην Κρήτη και τον τοποθέτησαν σε κούνια χρυσή. Κατά άλλο μύθο, η φροντίδα του μωρού ανατέθηκε στις δυο κόρες τοτ βασιλιά της Κρήτης Μέλισσου, την Αδράστεια και τη Μέλισσα. Και ο Δίας ανατράφηκε με το γάλα μιας κατσίκας, της Αμάλθειας (που πολλοί το όνομά της το συγχέουν με τ' όνομα μιας Νύμφης), η οποία ήταν ένα ζώο τρομερό, καταγόταν από τον Ήλιο και η όψη της ήταν τόσο τρομακτική που ούτε οι Τιτάνες μπορούσαν να την ανεχτούνε. Γι' αυτό και παρακάλεσαν την Γαία να την κρύψει σ' ένα άντρο της Κρήτης, και εκεί της πήγανε τον Δία. Αργότερα, κατά συμβουλή της Θέμιδας, στον αγώνα του κατά των Τιτάνων, ο Δίας φόρεσε το δέρμα της, το οποίο τίποτα δεν μπορούσε να το διαπεράσει. Αυτή ήταν η "αιγίς", που αργότερα ο Δίας χάρισε στην Αθηνά.
Κατά τον Αθηναίο όμως ο Δίας ανατράφηκε από περιστερές: "Του έφερναν την αμβροσία από τις άκρες του ωκεανού. Ένας αετός με νύχια μυτερά του πήγαινε κάθε βραδιά το νέκταρ, που αντλούσε από την πηγή και το ' φερνε δια μέσου των αιθέρων. Γι' αυτό και ο Δίας, αφού νίκησε τον πατέρα του Κρόνο, χάρισε στον αετόν εκείνο την αθανασία και τον έκανε αστερισμό. Κι όσο για τις περιστερές, ανέθεσε σ' αυτές την ωραία υπηρεσία να αναγγέλουν τις εποχές".
Σύμφωνα με μια άλλη παράδοση, ο Δίας τράφηκε με το γάλα μιας γουρούνας, που οι γρυλισμοί της εμπόδιζαν τον Κρόνο ν' ακούει τα κλάματα του μωρού. Ως βρέφος ο Δίας ήταν πολύ θορυβοποιός και υπήρχε φόβος οι φωνές του να φτάσουν ως τον πατέρα του Κρόνο. Γι' αυτό ανέλαβαν να τις σκεπάσουν κάποια μυστηριώδη πρόσωπα, οι Κουρήτες ή Κορύβαντες. Με το θόρυβο που κάναν χτυπώντας τα ξίφη τους στις ασπίδες τους, ενώ σύγχρόνως χόρευαν έναν χορό πολεμικό. Και για να τους τιμωρήσει ο Κρόνος για το έργο τους αυτό, τους μεταμόρφωσε σε λιοντάρια, αλλά όταν ανέλαβε την εξουσία ο Δίας έκανε τα λιοντάρια βασιλιάδες των ζώων.
Οι Κύκλωπες, για να διασκεδάσουν τον Δία μωρό, κατασκελυασαν τις αστραπές και τη βροντή, που κατόπιν ο Θεός της χρησιμοποίησε με τρόπο φοβερό ενάντια στους Τιτάνες. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος μας αφηγείται ότι η Νύμφη Αδράστεια είχε δώσει στον Δία, τον οποίο ανάτρεφε, ένα παιχνίδι θαυμαστό: "μια σφαίρα σχηματισμένη από κύκλους χρυσούς, που ανάμεσά τους είχε τυλιχτεί κισσός κι όταν την πετούσαν ψηλά, διέγραφε κατά το πέσιμό της μια θαυμάσια τροχιά, σαν εκείνη που κάνουν οι διάττοντες αστέρες".
|
Η ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ
ΤΟΥ ΚΡΟΝΟΥ |
Για το γεγονός της εκθρόνισης του Κρόνου από τον Δία, οι αρχαίοι συγγραφείς δεν μας δίνουν πολλές πληροφορίες.
Ο Ησίοδος μας δίνει ελάχιστους στίχους για το σπουδαιότατο αυτό γεγονός: "Κατά το διάστημα τούτο, ο νέος θεός μεγάλωνε γρήγορα και μεγάλωναν και οι δυνάμεις του παράλληλα με το θάρρος του. Όταν έφτασε η ώρα, ο πονηρός Κρόνος, αιφνιδιασμένος από τα τεχνάσματα της Γαίας, νικημένος από τα χέρια και τα λόγια του γιου του, έβγαλε στο φως τα παιδιά του που είχε καταπιεί."
Ο Απολλώνιος ο Αθηναίος μας λέει: "Μόλις ο Δίας έφτασε στην αντρική ηλικία, φώναξε σε βοήθειά του την Μήτιν, την κόρη του Ωκεανού, που του έδωσε φάρμακο εμετικό, που μ' αυτό ο Κρόνος έβγαλε από τα σπλάχνα του πρώτα την πέτρα κι ύστερα τα πριν
απ΄ τον Δία παιδιά του, που είχε καταπιεί."
|
ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑ |
Μετά την εκθρόνιση του Κρόνου, ο Δίας χρειάστηκε να υπερνικήσει τρομερά εμπόδια, ώσπου να επιβάλλει οριστικά την κυριαρχία του. Χρειάστηκε να αντιμετωπίσει τις παλιές θεότητες, τους Τιτάνες, που δεν δεχόντουσαν την στέρηση της εξουσίας τους από ένα νεότερο τους, που ωστόσο τους είχε ελευθερώσει από τα δεσμά τους, μέσα στα έγκατα της γης, όπου τους είχε ρίξει ο πατέρας τους ο Ουρανός. Κηρύσσουν τότε οι Τιτάνες πόλεμο κατά των Ολυμπίων, που κράτησε πάνω από δέκα χρόνια, χωρίς να φαίνεται τέλος. Έτσι ο Δίας ζητάει την βοήθεια των Κυκλώπων, που κατά συμβουλή της Γαίας τους ελευθερώνει κι αυτούς από τα Τάρταρα, όπου ήταν έγκλειστοι, φρουρούμενοι από ένα τέρας, την Κάμπη. Ο Δίας, την σκοτώνει και φέρνει τους Κύκλωπες: τον Βρόντη, τον Στέροπη και τον Άργη, στο φως. Κι αυτοί από ευγνωμοσύνη του χαρίζουν τη βροντή, την αστραπή και τον κεραυνό. Και χαρίζουν επίσης την τρίαινα στον Ποσειδώνα και την κυνήν στον Άδη. Κι ακόμα κατασκευάζουν ένα σιδερένιο προκάλυμμα, για να μη βλέπουν οι Τιτάνες τη λάμψη του
κεραυνού κι ένα βωμό, όπου σ' αυτόν ορκίζονται οι θεοί πριν ξεκινήσουν κατά των "εχθρών".
Για να εξασφαλίσει ο Δίας τη νίκη του κατά των Τιτάνων ελευθερώνει από τα δεσμά τους και τους άλλους τρεις γιούς του Ουρανού και της Γαίας, του Εκατόγχειρες. Η τεράστια δύναμή τους θα του χαρίσει νίκη θριαμβευτική: "τριακόσιοι βράχοι που
εκσφενδονίζονται από τα τριακόσια χέρια τους
έπεφταν απανωτά πάνω στους Τιτάνες, σαν ένα σύννεφο σκοτεινό. Και ξάφνου αντηχούν από φριχτόν αχό η απέραντη θάλασσα και η πλατιά η γη, τραντάζεται και στενάζει ο ουρανός και ο Όλυμπος ο αψηλός τρέμει συθέμελα, όταν συγκρούονται οι φοβεροί εχθροί... Ο θόρυβος ο τρομαχτικός φτάνει βαθιά, έως τον Τάρταρο. Φλέγεται η γόνιμη γη, τα μεγάλα δάση καίγονται, όλα κοχλάζουν, η θάλασσα και τα ρεύματα του Ωκεανού. Το χάος αναφλέγεται, ανακατεύονται γη και ουρανός, καθώς εκείνη κλονίζεται κι αυτός από τα ύψη του γκρεμίζεται". έτσι περίπου μας περιγράφει τη μάχη των Ολυμπίων κατά των Τιτάνων, ο Ησίοδος.
Σαν νικήθηκαν οι Τιτάνες, μετά από φοβερό αγώνα, ρίχτηκαν στον Τάρταρο, στα έγκατα της γης "τόσο μακρυά από την επιφάνεια, όσο αυτή απέχει από τον ουρανό. Αν έπεφτε ένα χάλκινο αμόνι από οτν ουρανό η πτώση του θα βάσταγε εννέα μέρες κι εννέα νύχτες, και τη δέκατη δεν θα είχε ακόμη αγγίξει την επιφάνεια της γης. Το ίδιο αμόνι, αν ριχνόταν από τη γη , θα κατέβαινε άλλες εννέα μέρες και εννέα νύχτες και μόλις τη δέκατη θα έμπαινε στον Τάρταρο" Κι όμως η απόσταση αυτή δεν κρίθηκε αρκετή. Και πάρθηκαν όλα τα μέτρα. ώστε να αποτραπεί κάθε επιθετική επιστροφή των Τιτάνων. Γύρω από τον Τάρταρο απλώνεται ορειχάλκινο τείχος. Στο ανώτερο τμήμα του βασιλεύει τριπλή νύχτα. Σιδερένια, η θύρα εισόδου στον Τάρταρο, που κατασκεύασε ο Ήφαιστος.
Οι τρεις Εκατόγχειρες που βοήθησαν τον Δία στη μάχη κατά των Τιτάνων, ο Γύγης, ο Κόττος και ο Βρυάρεως επιφορτίζονται να μην επιτρέπουνε σε κανέναν από τους αιχμαλώτους να διασκελίσει το τρομερό καταφύγιο. Κι ο χώρος που τους διατέθηκε ήταν άπειρος επειδή :" όποιος έμπαινε στον Τάρταρο, δε θα μπορούσε μήτε σ' ένα χρόνο να φτάσει στην άκρη του, θα μετακινιόταν μονάχα αδιάκοπα, παρασυρόμενος από θυελλώδεις στροβίλους. Μέσα σε τούτον τον παράξενο τόπο, που και οι αθάνατοι ακόμα τον φοβούνται, υψώνεται το θλιβερό ανάκτορο την Νύχτας, σκεπασμένο πάντοτε από σύννεφα σκοτεινά" μας αφηγείται ο Ησίοδος.
|
ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ |
Ο Δίας, νικητής κατά των Τιτάνων χρειάστηκε να αγωνιστεί ακόμα, σκληρά, για να εξασφαλίσει τον Ολύμπιο θρόνο. Περιφημότερη είναι η μάχη κατά των Γιγάντων. Ομόφωνα οι αρχαίοι συγγραφείς τοποθετούν το πεδίο της μάχης των Γιγάντων και των θεών στο δυτικό τμήμα της Χαλκιδικής. Εκεί, σε μακρινή απόσταση από τοπν Όλυμπο, βρισκόταν το πεδίο της Φλέγρας (αρχαίο όνομα της Παλλήνης). Μια περιοχή άγρια. Στην πρώτη γραμμή του στρατοπέδου των θεών ήταν ο Δίας και η Αθηνά. Επεμβαίνουν όμως και άλλες θεότητες: η Ήρα, ο Απόλλωνας, ο Ήφαιστος, η Άρτεμη, ο Ποσειδώνας, η Αφροδίτη, η Εκάτη αλλά και οι Μοίρες. Και κάθε ένας από τους θεούς και κάθε μια απ' τις θεές ερχόταν σε συμπλοκή με έναν ή περισσότερους Γίγαντες. Οι γνωστότεροι Γίγαντες ήταν: ο Πορφυρίων, ο Αλκυονεύς, ο Εγκέλαδος, ο Εφιάλτης, ο Εύρυτος, ο Κλυτίος, ο Πολυβότης, ο Πάλλας, ο Ιππόλυτος, ο Γρατίων, ο Άγριος και ο Θόων. Όπως και στην Τιτανομαχία, έτσι και στην Γιγαντομαχία, ο Δίας αναγκάστηκε να επικαλεστεί τη βοήθεια και άλλων δυνάμεων. Και κάλεσε έναν θνητό αυτή τη φορά τον Ηρακλή -που καμμιά φορά τον συνοδεύει και ο Διόνυσος. Από το μέρος της πάλι η Γη, για να βοηθήσει τα παιδιά της, τους Γίγαντες, σκέφτεται να τους δώσει να φάνε το μαγικό χορτάρι, που χαρίζει την αθανασία. Σαν το έμαθε όμως ο Δίας, απαγορεύει στον Ήλιο και στη Σελήνη και στην Ηώ να παρουσιαστούν και μέσα στο σκοτάδι ξεριζώνει το θαυματουργό χορτάρι.
Η τύχη των Γιγάντων κρίθηκε. Μάταια θα προσπαθήσουν να αναρριχηθούν στον Όλυμπο, σωριάζοντας το ένα πάνω στο άλλο τα γειτονικά βουνά. Ανώφελα τα κατορθώματα τους. Ο Αλκυονέας, για παράδειγμα, έχει τεράστια δύναμη και το προνόμιο να είναι αθάνατος εφ' όσον βρίσκεται πάνω στο έδαφος όπου γεννήθηκε. Ο Ηρακλής τον τοξεύει με ένα βέλος, μα ο Αλκυονέας, για μεγάλη έκπληξη των αντιπάλων του, παραμένει ορθός. Επεμβαίνει η Αθηνά κι εξηγεί στον Ηρακλή το γεγονός. Τότε ο Ηρακλής παρασέρνει το Γίγαντα έξω από την περιοχή της Παλλήνης κι έτσι, σε λίγο τον θανατώνει.
Ο Πορφυρίωνας, που είχε παραβρεθεί στην ήττα του αδερφού του, θέλοντας να εκδικηθεί το θάνατό του, ορμάει κατά του Ηρακλή, που κοντά του βρισκόταν εκείνη τη στιγμή η Ήρα. ο Δίας για να αποτρέψει τον κίνδυνο σοφίζεται να εμπνεύσει πάθος ασυγκράτητο και ξαφνικό στο Γίγαντα για την Ήρα. Κι ορμάει πάνω της, της σκίζει τα ρούχα κι ετοιμάζεται να τη βιάσει. Επωφελείται από τούτο ο Ηρακλής και θανατώνει τον Γίγαντα μ' ένα βέλος. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, έπαιξε και η Αφροδίτη ανάλογο ρόλο με την Ήρα: η Θεά του έρωτα έκλεισε τον Ηρακλή σ' ένα σπήλαιο και προβάλλοντας τα κάλλη της, παρέσυρε τους Γίγαντας στο σπήλαιο, όπου ο Ηρακλής τους σκότωσε, τον έναν μετά τον άλλο.
Διαφορετικού χαρακτήρα ήταν η συμμετοχή της Αθηνάς στη μάχη. Τα διάφορα επεισόδια της συμμετοχής αυτής τα παρασταίνανε στον πέπλο, που οι Αθηναίοι κάθε χρόνο προσφέρανε στη θεά κατά τη γιορτή των Παναθηναίων καθώς και στο αέτωμα των ναών της Αθηνάς, των Εκατογηπέδων και της Ακρόπολης, όπου στις παραστάσεις της Γιγαντομαχίες κεντρικές μορφές ήταν η Αθηνά και ο φονευόμενος Εγκέλαδος. Από ένα θύμα της, η Αθηνά, τον Πάλλαντα, έβγαλε το δέρμα του και μ' αυτό κατασκεύασε την αιγίδα που την έκανε άτρωτη. Όσο για τον Εγκέλαδο, για να τον καταβάλει. αναγκάστηκε να τον καταπλακώσει με την νήσο Σικελία.
Παρόμοια περιπέτεια συνέβηκε και στον Γίγαντα Πολυβότη. Μας αφηγείται ο Απολλόδωρος: "καταδιωκόμενος δια μέσου της θάλασσας από τον Ποσειδώνα, κατέφυγε στην Κω. Και τότε ο Ποσειδώνας απόσπασε από το νησί ένα κομμάτι του, που ονομαζόταν Νίσυρος και το εκσφενδόνισε πάνω στον Πολυβότη και τον καταπλάκωσε μ' αυτό."
Ο Ερατοσθένης μας διηγείται για τον Διόνυσο, ότι είχε έρθει συνοδευόμενος από ολόκληρο θίασο Σατύρων και Σειληνών πάνω σε γαϊδούρια. Και σαν τα πλησίασαν οι Γίγαντες, αρχίσαν τα ζώα να γκαρίζουνε τρομαχτικά. Και φοβηθήκαν οι Γίγαντες, επειδή νομίσανε πως θα ήταν κάποιο άγνωστο τέρας, που οι Ολύμπιοι το στέλναν καταπάνω τους και τράπηκαν αμέσως σε φυγή.
Μετά τη νίκη του Δία κατά των Γιγάντων που είχανε γεννηθεί από το αίμα του Ουρανού, ο Δίας είχε να αντιμετωπίσει ακόμα έναν, τελευταίο εχθρό, τον Τυφωέα. Ο οποίος γεννήθηκε από την ένωση της Γαίας με τον Τάρταρο. Κι ήταν το τελευταίο παιδί της Γης, κατά τον Ησίοδο: "Τα ρωμαλέα χέρια του παντοδύναμου θεού ακούραστα δούλευαν, όπως και τα πόδια του. Εκατό κεφάλια δράκου φοβερού υψώνονταν από τους ώμους του και μια μαύρη γλώσσα πρόβαλλε απ' το καθένα. Φλόγες ξακοντίζανε τα μάτια του, ανάμεσα απ' τα βλέφαρα. Κι όλα ετούτα τα κεφάλια τα φριχτά, βγάζανε ήχους ακατάληπτους, και κάποτε τόσο δυνατούς κι οξείς, που μήτε οι θεοί μπορούσαν να τους ανεχτούνε..."
Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος μας λέει πως ο Τυφωέας ήταν ψηλότερος κι απ' τα ψηλότερα βουνά κι άγγιζε με το κεφάλι του συχνά τ' αστέρια. Το ένα από τα χέρια του άγγιζε την Ανατολή και τ' άλλο άγγιζε τη Δύση. Κι έχιδνες από τους μηρούς του πρόβαλαν και τον σκέπαζαν ως πάνω στο κεφάλι και σφύριζαν απαίσια. Κι όλο το σώμα του το σκέπαζαν φτερά. Τρίχες πολύ χοντρές αποτελούσαν τη γενειάδα του και τα μαλλιά.
Ο Τυφωέας ορμάει κατά των θεών, οι οποίοι βλέποντας τον να ανεβαίνει ως τον ουρανό τρόμαξαν πολύ. Και πάνε στην Αίγυπτο, όπου για να σωθούν από το τέρας μεταμορφώνονται σε ζώα. Η μάχη ανάμεσα στον Δία και στον Τυφωέα είναι πολύ σκληρή. Ο Δίας με τονκεραυνό και ένα δρεπάνι διαμαντένιο τον τρέπει σε φυγή και τον καταδιώκει ως τη Συρία. Κι εκεί πιάνονται οι δυο αντίπαλοι στα χέρια. Ο Τυφωέας σφίγγει τον Δία με των μηρών του τις έχιδνες, τον ακινητοποιεί και, παίρνοντας του το αδαμάντινο δρεπάνι, του αποκόβει τα νεύρα των ποδιών και των χεριών του. Ανίκανο να φέρει αντίσταση, μεταφέρει τον Δία σε ένα σπήλαιο στην Κιλικία και τον αφήνει εκεί, καθώς και τα αποκομμένα νεύρα του, περιτυλιγμένα σε δέρμα αρκούδας. Τότε φτάνει σε βοήθειά του ο Ερμής, κλέβει τα νεύρα, τα βάζει στην θέση τους κι επαναφέρει το Δία ικανό πάλι να εξακολουθήσει τον αγώνα. Και πάνω σ' ένα άρμα που το σέρνουν άλογα φτερωτά, ο Δίας καταδιώκει το τέρας χωρίς ανάπαυλα καμιά, ρίχνοντας πάνω στον Τυφωέα αδιάκοπα κεραυνούς. Κι ο Τυφωέας του ανταπαντάει, εκφενδονίζοντάς του ολόκληρα βουνά. Μα το τέρας όλο και χάνει τις δυνάμεις του, οι πληγές του αιμορραγούν. Φεύγει, διασχίσει την θάλασσα και φτάνει στην Σικελία, όπου ο Δίας τον καταπλακώνει κάτω από την Αίτνα, το βουνό.
|
ΟΙ ΕΡΩΤΙΚΕΣ
ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΣ |
Οι αρχαίοι συγγραφείς του αποδίδουν πολλές ερωτικές περιπέτειες με αποτέλεσμα τη γέννηση πλήθους θεών, θειανών, ηρώων, που η ιστορία τους αποτελεί μεγάλο μέρος της ελληνικής μυθολογίας.
